1. Chuẩn bị nguyên liệu làm bánh chưng

Để có được những chiếc bánh chưng ngon, khâu chọn nguyên liệu là quan trọng nhất. Dưới đây là định lượng tham khảo cho khoảng 5-6 chiếc bánh cỡ vừa:

• Gạo nếp: 2kg. Nên chọn nếp cái hoa vàng hoặc nếp nương điện biên để bánh dẻo và thơm.
• Đỗ xanh: 500g. Chọn loại đỗ tiêu, hạt nhỏ, ruột vàng.
• Thịt ba chỉ: 600g - 800g. Chọn thịt có cả nạc và mỡ để nhân bánh ngậy, không bị khô.
• Lá dong: 30-40 lá. Chọn lá bánh tẻ (không quá già cũng không quá non), khổ rộng, màu xanh đậm.
• Lạt giang: 1 bó. Ngâm nước cho mềm trước khi gói.
• Gia vị: Muối hạt, hạt tiêu, hành tím (tùy khẩu vị).

2. Sơ chế nguyên liệu

Sơ chế gạo nếp và đỗ xanh

Gạo nếp vo sạch, ngâm ngập nước khoảng 8 tiếng (hoặc qua đêm). Sau khi ngâm, vớt ra để ráo nước, xóc cùng 1 thìa lớn muối trắng để bánh đậm đà và bảo quản được lâu. Để bánh có màu xanh đẹp mắt, bạn có thể xay lá riềng hoặc lá dứa lấy nước cốt trộn cùng gạo.

Đỗ xanh ngâm nở (khoảng 4 tiếng), đãi sạch vỏ, đồ chín và giã nhuyễn. Nắm đỗ thành từng nắm tròn vừa tay.

Ướp thịt

Thịt rửa sạch, thái miếng to bản dày khoảng 2cm. Ướp thịt với muối, nhiều hạt tiêu đập dập và một chút hành tím băm nhỏ (lưu ý: hành tím có thể làm bánh nhanh chua hơn nếu trời nóng, nên cân nhắc). Ướp thịt ít nhất 30 phút.

Chuẩn bị lá dong

Lá dong rửa sạch hai mặt, dùng khăn sạch lau khô. Dùng dao sắc cắt bỏ phần sống lá cứng ở mặt sau để lá mềm, dễ gói hơn nhưng chú ý không làm rách lá.

3. Cách gói bánh chưng (Gói tay hoặc dùng khuôn)

Để chiếc bánh vuông vức nhất, người mới bắt đầu nên dùng khuôn gỗ.

1. Xếp 4 lá dong vào khuôn: 2 lá xếp chéo nhau ở dưới, 2 lá xếp chéo nhau ở trên. Mặt xanh đậm của lá tiếp xúc với gạo để bánh có màu đẹp.
2. Đổ 1 bát con gạo nếp vào đáy khuôn, dàn đều.
3. Thêm một nắm đỗ xanh, dàn mỏng ở giữa, chừa lại phần gạo xung quanh.
4. Đặt 1-2 miếng thịt ba chỉ lên trên lớp đỗ.
5. Phủ tiếp một lớp đỗ xanh lên che kín thịt.
6. Đổ bát gạo nếp thứ hai lên trên cùng, phủ kín nhân.
7. Gấp lần lượt các mép lá lại cho gọn gàng, vuông vức. Dùng tay nén nhẹ để bánh chắc.
8. Dùng lạt buộc chéo chữ thập hoặc buộc 4 lạt song song (tùy thói quen). Buộc vừa tay, không quá chặt (gạo nở sẽ làm rách lá) cũng không quá lỏng (bánh sẽ bị nhão).

4. Luộc bánh chưng

Xếp phần cuống lá dong và sống lá thừa xuống đáy nồi to để bánh không bị cháy. Xếp bánh chưng vào nồi, đổ nước ngập bánh.

Đun lửa lớn cho nước sôi, sau đó duy trì lửa đều. Thời gian luộc bánh từ 10 đến 12 tiếng tùy kích thước. Lưu ý:

• Luôn kiểm tra nước trong nồi, nếu cạn phải châm thêm nước sôi (tuyệt đối không dùng nước lạnh).
• Sau 5-6 tiếng, nên vớt bánh ra, rửa qua nước lạnh và đổi vị trí bánh (trên xuống dưới, dưới lên trên) để bánh chín đều, sau đó luộc tiếp.

5. Vớt và ép bánh

Khi bánh chín, vớt ra thả ngay vào chậu nước lạnh rửa sạch nhựa lá bên ngoài. Xếp bánh lên mâm phẳng, đặt một vật nặng (như tấm gỗ, thớt...) lên trên để ép nước ra ngoài. Ép khoảng 5-8 tiếng giúp bánh rền, chắc và bảo quản được lâu hơn.